የወርቅ ማማዎች ስንጥቅ ፤

የባሪንግስ መቅሰፍት እና በሽግግር ወቅት የተደቀነው የተቋማት የሞት ጉዞ

“የታላላቅ ግምቦች መፈራረስ የሚጀምረው ከታች ካሉት ጥቃቅን የድንጋይ ስንጥቆች ሳይሆን ፣ ከላይ ካለው የአመራሮቹ የትዕቢት እና የጭፍን ስሌት መበስበስ ነው።”

፩. ጭፍን ሩጫ ወደ ገደል፦ የዕውር ደንብር ውድድር ስነ-ልቦና
ባንኪንግ በደመነፍስ ወይም በታይታ የሚመራ የየዕለቱ ስሜት ሳይሆን፣ በእውቀትና በጥንቃቄ ላይ የተመሰረተ ረቂቅ ሳይንስ ነው። በአሁኑ ወቅት የሀገር ውስጥ የፋይናንስ ገበያ ማዕበል የነዳው የጭፍን ውድድር ውስጥ የገባ ይመስላል።
ልክ የባሪንግስ ባንኩ ኒክ ሊሰን የገበያውን አቅጣጫ በጥናት ሳይሆን በግምት እና “ነገ ይስተካከላል” በሚል የሞኝ ተስፋ ቁማር እንደተጫወተ ሁሉ፣ ዛሬም የሪስክ መዋቅራቸውን ሳያጠነክሩ፣ የሰራተኛውን አቅም ሳይገነቡ እና የወደፊቱን የማክሮ-ኢኮኖሚ መናጋት ሳያሰሉ እንዲሁ በልማድ ብቻ የሚጋልቡ ተቋማት አሉ። እያንዳንዱ ያልተጠና የብድር ውሳኔ እና በዘፈቀደ የሚደረግ የካፒታል ኢንቨስትመንት ልክ እንደ ሰዓት ቦምብ በውስጥ እየተቆጠረ ያለ ስውር ኪሳራ ነው። ማዕበሉ ሙሉ በሙሉ ሲገባ ፣ ይሄ በእውር ደንብር የተሰበሰበ የቁጥሮች ክምችት በአንድ ጀምበር ተገልብጦ የወርቅ ማማዎቹን ያፈርሳቸዋል።

፪. የመጋረጃው በስተጀርባ ስውር ጦርነት፦ የትርፍ ታይታ እና የሪስክ መሳቀቅ
የባሪንግስ ባንክ ትልቁ መቅሰፍት ከፍተኛ አመራሮቹ የሊሰንን የስጋት አደጋ ችላ ብለው “የመጣውን ጊዜያዊ ትርፍ ብቻ” ማየታቸው ነበር። ይህ ክስተት ዛሬም ድረስ በባንኮች የኮርፖሬት መዋቅር ውስጥ የሚታይ ትልቅ ስውር ጦርነት ነው።
የባንክ የውስጥ ኦዲተሮች እና የሪስክ ማናጀሮች አደጋዎችን እያዩ፣ ያልተገቡ አሰራሮችን እያጋለጡ፣ ነገር ግን የባንኩ የበላይ አመራሮች በትርፍ እና በደመወዝ ማበረታቻ ስሜት ተውጠው ማስጠንቀቂያዎችን ቸል ሲሉ የሚፈጠረው ሙያዊ መሳቀቅ እጅግ የከፋ ነው። ጥንቃቄን ወደ ጎን አስቀምጦ፣ የውስጥ ቁጥጥር ስርዓትን (Internal Controls) እንደ አላስፈላጊ እግር ብረት አድርጎ መመልከት የመጨረሻው የውድቀት መጀመሪያ ነው። ይህ አጥር ሲሰነጠቅ መላው የተቋሙ ሰንሰለት አብሮ የመፍረስ አደጋ ይጋረጥበታል።

፫. የኮርፖሬት ድንጋጤ ማዕበል፦ የእምነት መቅለጥ እና የዶሚኖ ውጤት
አንድ ባንክ በእውር ደንብር ጉዞው ምክንያት አደጋ ውስጥ ሲወድቅ፣ ድንጋጤው በራሱ ቢሮ ውስጥ ብቻ አይቀነሰም፤ መላውን የሀገሪቱን የንግድ እንቅስቃሴ ክፉኛ ያናጋል። ትላልቅ የኮርፖሬት ደንበኞች—አስመጪዎች፣ ላኪዎች፣ እና ግዙፍ የኢንዱስትሪ ባለቤቶች—የንግድ ህይወታቸውን እና የካፒታል ፍሰታቸውን ሙሉ በሙሉ አሳልፈው የሰጡት ለባንክ ነው። ባንኩ ካልተጠና አካሄድ የተነሳ የፈሳሽነት (Liquidity) ወይም የካፒታል ቀውስ ውስጥ ሲገባ፣ የደንበኞቹ ቢዝነስ በአንድ ጀምበር ይቆማል። ደንበኞች የውጭ ምንዛሬ (LC) ማግኘት ሲያቅታቸው፣ ለፋብሪካዎቻቸው ጥሬ እቃ ማምጣት ሲሳናቸው፣ እና የወሰዱትን የቢሊዮን ብሮች ብድር ማሽከርከር ሲያቅታቸው የኢኮኖሚው ሰንሰለት ይበጠሳል። ይህ መናጋት በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች ስራ እንዲያጡ እና የገበያው መረጋጋት እንዲጠፋ ያደርጋል።

፬. ንጹሃን የሚያለቅሱበት አውድማ፦ ያለጥፋት የሚከፈል የተራ ሰራተኞች ዋጋ
ይህ በእውር ደንብር የሚደረግ አካሄድ የመጨረሻው አስደንጋጭ ሰለባ የሚያደርገው ታች ያለውን፣ በየቀኑ በታማኝነትና በቅንነት የሚለፋውን ተራ ሰራተኛ ነው።
ቅርንጫፍ ላይ የሚቀመጠው ቴለር፣ ብድር የሚያጠናው ኦፊሰር፣ ወይም ደንበኛ የሚያስተናግደው ማናጀር የባንኩን የላይኛው የፖሊሲ አቅጣጫ የመቀየር አቅም የላቸውም። ነገር ግን ከላይ ባለው ያልተጠና ውሳኔ ምክንያት ተቋሙ ማዕበሉን መቋቋም አቅቶት ሲናጋ፣ የነዚህ ንጹሃን ሰራተኞች የዓመታት ድካም፣ የጡረታ ተስፋ እና ማህበራዊ ክብር አብሮ ይፈርሳል። ጠዋት በኩራት እና በተስፋ ስራ የጀመረ ሰራተኛ፣ ማታ ላይ በተቋሙ ደካማ መዋቅር ምክንያት የስራ ዋስትናውን ሲያጣ የሚፈጠረው ሰብአዊ ቀውስ እጅግ ልብ የሚነካ እውነታ ነው። ለእነሱ ባንከኝነት ትልቅ የህይወት “የህልም ቀጠሮ” የነበረ ሲሆን፣ በአመራሩ ስህተት ሲፈርስ ግን የቅዠት መጀመሪያ ይሆናል።

፭. የጊዜ መቁጠሪያ ቦምብ፦ ለውጥ ለማንም አያዳላም
ታሪክ የሚያስተምረን ትልቁ እውነት፦ “ጊዜ ለማንም አያዳላም” የሚለውን ነው። አሁን ያለው የሽግግር ማዕበል ራሳቸውን ሳያዘጋጁ፣ የሪስክ ሳይንስን ሳይከተሉ በእውር ደንብር ለሚጓዙ ባንኮች ፍፁም ምህረት የለውም።
ዛሬ ላይ የአሰራር ስንጥቆች እና ያልተጠኑ ስጋቶች ትልቅ አደጋ ሳይመስሉ በጊዜያዊ ሪፖርቶች ሊሸሸጉ ይችላሉ። ነገር ግን ጊዜው እየገፋ በሄደ ቁጥር፣ ውድድሩ እየበረታ እና ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪዎች ገበያውን እየተቀላቀሉ ሲመጡ፣ የድሮው የልማድ አሰራር ሊያተርፋቸው አይችልም። ቴክኖሎጂን በአግባቡ የማያዘምኑ፣ የሪስክ አስተዳደርን በጥልቀት የማይመረምሩ፣ እና በሰራተኞቻቸው ሙያዊ ብቃት ላይ ጠንካራ ቁጥጥር የሌላቸው ባንኮች፣ አዲሱ የፋይናንስ ማዕበል ሲመጣ “የጊዜ ማለፊያ ስቃይ” ሰለባ መሆናቸው አይቀሬ ነው። ማዕበሉ ከመጣ በኋላ ለመዘጋጀት መሞከር አይቻልም፤ ውድቀቱ በአንድ ጀምበር ታሪክን ያጠፋል።

“ፍልስፍናዊ ማጠቃለያ”

በትክክለኛ ሳይንሳዊ ትንተና እና በጠንካራ የውስጥ ቁጥጥር ላይ ያልተመሰረተ የባንክ ጉዞ፣ የቱንም ያህል ትልቅ የወርቅ ማማ ቢኖረው፣ ውድቀቱ የጊዜ ጉዳይ ብቻ ነው። አሸናፊ የሚሆኑት የጊዜን ማዕበል ቀድመው በዕውቀት ተረድተው፣ የተጣለባቸውን አደራ በብልሃትና በጥንቃቄ ጠብቀው የሚያሻግሩት ብቻ ናቸው።

ይቀላቀሉ ለቴሌግራም
👇🏽👇🏽👇🏽
t.me/danelroza
ለፌስቡክ 
👇🏽👇🏽👇🏽
Fb.com/danelroza
ለኢንስታግራም
👇🏽👇🏽👇🏽
Instagram.com/danelroziye